ROMAN

Olmuş veya olabilecek bazı olayların kişi, yer, zaman ve mekan çerçevesi içinde anlatıldığı men­sur eserlere roman denir. Roman anlatmaya dayalı bir edebiyat türüdür. Esas olarak kurgusu anlatıla­cak bir hikâye ile bunu an latan bir anlatıcıya dayanmaktadır. Bu bakımdan romancı dilin sağladığı imkânlardan en geniş ölçüde yararlanır. Esasen romanı edebi kılan yönde romancının dili kullanma yeteneğinde saklıdır. Roman sanatında asıl hedef, insan gerçeğini anlatmaktır. Bunun dışındaki diğer unsurlar, insan hayatını anlatmak için kullanılan vasıtalardan ibarettir.

Romanın Unsurları

1. Konu

Roman, hayatı veya hayatın ana olaylarını hikaye eden edebi tür olduğundan romanlarda konu bir olaylar bileşkesidir. Ancak bu olaylar dizi halinde değil iç içe bulunurlar. Anlatılmak istenen husus da bu olaylar içine dağılmış haldedir. Roman konularının en önemli özelliği olmuş veya olabilir nitelikte olmasıdır. Bu bakımdan olağan dışı, masalımsı vakalar romanda hoş karşılanmaz.

Romanlar, işledikleri konulara göre bazı çeşitlere ayrılırlar:

Gezi (Seyahat)

Eskiden gezi yazılarına seyahatname, seyahat yazıları denirdi. Gezip gören insana da seyyah denirdi. Bugün gezen gören kimseye gezgin, onların gezip gördükleri yerleri anlattıkları yazılara da gezi yazıları denmektedir.

Gezi yazılarında verilen bilgiler doğru ve gerçek olmalıdır. Bu bakımdan gezi yazıları tarih, coğrafya, edebiyat, toplum bilimi vb. bakımından yararlı kaynaklardır.

En eski ve uzun bir geçmişi olan yazı türünün önemli ve tanınmış iki ismi Venedikli Gezgin Marco Polo ile Arap gezgin İbni Batuta' dır.

Bizim edebiyatımızda ilk gezi kitabı ünlü denizcilerimizden Seydi Ali Reis' in Miratül Memalik (Ülkelerin Aynası) adlı eseridir.

Edebiyatımızın gezi türünde en önemli eseri ünlü gezginimiz Evliyâ Çelebi 'nin Seyahatnâme ( Tarih-i seyyah) adını taşıyan on ciltlik eseridir. Bu eser dünyada, bu türde yazılmış bütün eserlerle boy ölçüşebilecek mükemmelliğe sahiptir.

GEZİ (SEYAHATNAME)

"Bir yazarın yurt içinde ve yurt dışında gezip gördüğü yerlerin ilgi çekici özelliklerini anlattığı yazı tü­rüdür. Gezi yazıları gezip görmenin, iyi bir gözlemin ürünüdürler. Gezi yazılarının tarihi çok eskidir. İnsanlar hep uzak ülkeleri, uzak ülkelerin doğasını, insanlarını, bu insanların yaşayış biçimlerini ve yarattıkları kültür eserlerini merak etmişlerdir. Bir nedenle başka ülkelere giden kişilerle karşılaştığımızda, onları soru yağmu­runa tutmamız bundandır. Günümüzde televizyon görüntüleri dünyanın birçok kültürünü yanı başımıza ge­tirdiği halde, hâlâ gezi anılarını dinlemenin ya da okumanın tadı başkadır.

Gezi yazılarının çok yönlü anlatım olanakları vardır. Uzunluğu çoğu zaman kitap olacak kadardır. Gazetenin iç sayfalarından birinde dizi halinde günlerce yayınlandığı da olur. Okuyucunun sıkılmadan, merakla okuduğu bir yazı türüdür. Gezi yazısı yazarken ilgiyi uyanık tutmak, okuyucuda okuduğu yer­leri görme isteği uyandırmak çok önemlidir. Gezi yazarlığı ayrı bir ustalığı gerektirir. Yazar gezdiği yerlerin ilginç özelliklerini hemen fark edecek kıvrak bir zekâya ve kültür birikimine sahip olmalıdır.

ANLATIM TÜRLERİ

Her anlatımın; gerçekleştiği bağlam içinde ayrı bir bütündür. Anlatım, dil bilgisi kuralları ve anlam ilişkisi ile birbirine bağlanan cümle ve paragraf adlı birimlerden oluşur.

Edebî türler veya metin türleri olarak bilinen yazılarda farklı anlatım birlikleri bir araya gelir. Bir hi­kâyede betimleme, açıklama, tanıtma amacıyla yazılmış parçalar öyküleme (hikâye etme) çevresinde birleştirilir. Makale adlı türde; açıklama, tanımlama, tartışma, öğretme, anlatım biçimleri birlikte kullanı­labilir.

Anlatımın gerçekleşmesinde iletişime katılan öğelerin, anlatımın amacı, alıcıda uyandırılmak iste­nilen etki ve anlatıcının anlatılan husus veya obje karşısındaki tavrı anlatım türünü belirler. İçinde yer alacağı, kendisinden daha geniş metnin varlık sebebi ve özellikleri, anlatımın gerçekleşmesinde izle­necek yolun belirlenmesinde rol sahibidir

Öyküleyici anlatım, betimleyici anlatım, göstermeye bağlı anlatım, öğretici anlatım, açıklayıcı an­latım, kanıtlayıcı anlatım, tartışmacı anlatım, coşku ve heyecana bağlı anlatım, destansı anlatım, acı ve hüzün verici anlatım, düşsel anlatım, mizahî anlatım, emredici anlatım, söyleşmeye bağlı anlatım, gelecekten söz eden anlatım vb. anlatım türlerinden söz edilebilir.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

1.

• Gizli bir kamera titizliğiyle her şeyi gözleyen ve olduğu gibi yansıtan anlatıcının bakış açısı­na gözlemci anlatıcının bakış açısı denir.

• Çehov tarzı hikâyeler, yaşamdan bir kesit sunan ya da belli bir insanlık durumunu belli bir ortam içinde anlatan hikâyelerdir.

• Yukarıdaki parçada Maupassant tarzı hikâyenin özellikleri ağır basmaktadır.

• Ömer Seyfettin, Türk edebiyatında Maupassant tarzı hikâyenin temsilcisidir.

İNCELEME

Kamyon hikâyesinin yapı özellikleri:

Olay örgüsü:

• İzmir'e gidecek kamyonun zincirli Han'dan ayrılması

• Bir köylünün kamyona binmek istemesi

• Köylünün kamyona alınması

• Kamyonla yolculuk yapılması

• Kamyonun bir yarda yavaşlaması

• Parasız köylünün para ödememek için kamyondan aşağı atlaması Kişiler: Parasız bir köylü,kamyondaki yolcular, bakkalın oğlu, şoför.

Mekân: Kamyonun içi.

Zaman: Kamyonda geçirilen iki gün.

6. ETKİNLİK

• Kamyon hikâyesinin olay örgüsü, bir önceki soruda cevaplandırıldı.

• Bu parçalar arasında ahenkli bir ilişki vardır.Parçalar, ahenkle bir araya getirilerek hikâyenin teması oluşturulmaktadır.

• Tema, parasız kalan birinin başından geçen acı olaydır.

ANLATIMDA ANLATICININ TAVRI

hazırlık

1. "-di'li geçmiş zaman" eki fiillerin yapılışına tanık olunduğu anlamı verir. Fiil geçmiş bir zamanda gerçekleşir, bu geçmiş zaman belirlidir, kesindir. Öğrenilen geçmiş zaman eki "-miş" fiilin başkasından duyulduğunu ifade eder.

2. Edebiyatın ele aldığı konular geçmişten günümüze kadar pek fazla değişikliğe uğramamıştır. İnsan ne yaşarsa onu anlatır, yaşanan temel olayların değişmemesi edebiyat eserlerinde konuların değişmemesini beraberinde getirmiştir. Fakat eserler incelendiğinde aynı konuda yazılmış eserlerin birbirinden çok farklı özellikler gösterdiği görülür. Bunun sebepleri; metin türlerinin faklılığı, yazar ve şairlerin farklı edebiyat anlayışları benimsemeleri, bilgi birikimlerinin, ilgi alanlarının, kişisel özellikleri­nin, yetişme tarzlarının, inançlarının, geleneklerinin vb. pek çok şeyin farklı olmasıdır.

3. Yağmur bir şoför için trafik sıkışıklığını ve kaza riskini, bir sokak çocuğu için zaten zor olan ya­şam şartlarının daha da zorlaşmasını, bir çiftçi için ürünlerinin verimli olmasını, bir şair için de hayalle­rini tetikleyen bir ilham kaynağı anlamı taşıyabilir.

1. Tartışma türlerini yazarak, bir tartışmada tartışmacıların uyması gereken kuralları yazınız.

( 20 puan)

2. Aşağıdaki cümlelerin karşısına doğru ise “D”, yanlış ise “Y” yazınız. (10 puan)

- Panelde, katılımcılar tarafından aynı konunun değişik yönleri ele alınır. (…)

- Sunum yapacak kişinin, sunum yapacağı yeri önceden görmesinde yarar vardır. (…)

- Münazarada “düşüncesini iyi savunan” kazanır. (…)

- Bir betimlemenin en önemli en önemli kaynağı düşüncedir. (…)

- Tartışmalarda konuşmacılar zaman zaman anlatım bozukluğuna düşer. (….)

1. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun şekilde doldurunuz. (10 puan)

▪Mektup; ……………………………, …………………………………ve ……………… mektubu olmak üzere üçe ayrılır.

▪Öğretici metinlerde dil daha çok ……………………………… işlevinde kullanılır.

▪Sanatsal metinler …………………………………………………… ve …………………………………………… olmak üzere ikiye ayrılır.

▪……………………………… metinlerinde yan anlam değeri taşıyan ve okuyucunun anlayışına, sezgisine bırakılan ifadelere yer verilir.

2. Aşağıdakilerden hangisi anlatmaya bağlı edebi metin türü değildir? ( 10 puan )

A) Masal B) Roman C) Hikaye D) Makale E) Destan

1. Aşağıdaki cümlelerin karşısına yargılar doğru ise; “Doğru”, yanlış ise “Yanlış” yazınız.

(10 puan)

· Masallar öğreticiliği amaçlayan yazı türüdür. (…)

· Sanat metinlerinde ileti doğrudan verilir. (…)

· Öğretici metinlerde dil göndergesel işlevde kullanılır. (…)

· Fabllar, masallardan sonunda bir ahlak dersi vermesi yönüyle ayrılır. (…)

· Fabl türünün ilk örneklerini Yunan edebiyatında Aristophanes vermiştir. (…)

2. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yere uygun kelime/kelimeleri yazınız. (10 puan)

· Masalların dinleyiciyi alıştırmak için söylenen döşeme kısmına _________________ denir.

· Masallarda ____________ ve _____________ belirsizdir.

· Fabllar söz sanatlarından ………………………………….. ve …………………………………… üzerine kurulur.