Skip to content
޵ an:
İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı ve İslamiyet Etkisindeki İlk Eserler(Konu Anlatımı,Örnekler ve Test) Yazdır
İSLAM UYGARLIĞI ÖNCESİ TÜRK EDEBİYATI VE İSLAMİYET ETKİSİNDEKİ İLK ESERLER
Tarih içinde Türk toplumunun farklı coğraf­yalarda karşılaştıkları farklı kültürler ve uygarlıklar, Türk edebiyatını ve Türk düşünce dünyasını de­rinden etkilemiştir. Göçebe bir yaşam süren Türk­ler, İslamiyet öncesi dönemde büyük ölçüde yazı­lı eserler verememişlerdir. Türklerin İslamiyet'i be­nimsemeleri farklı kültürlerle tanışmalarını sağla­mış, bu durum edebiyatımıza renk katmıştır. Türk edebiyatı tarihi bu kültürel değişikliklere göre bi­çimlenmiş buna göre incelenmiştir.
Türk edebiyatını, etkisinde kaldığımız kültür ve uygarlıklar açısından üç ana dönemde değer­lendirebiliriz.
İSLAM UYGARLIĞI ÖNCESİ TÜRK EDB.
a) Sözlü Edebiyat
b) Yazılı Edebiyat
İSLAM KÜLTÜRÜ ETKİSİNDEKİ TÜRK EDB.
a) Halk Edebiyatı
b) Divan Edebiyatı
BATI KÜLTÜRÜ ETKİSİNDEKİ TÜRK EDB.
a) Tanzimat Edebiyatı
b) Servet-i Fünun Edebiyatı
c) Fecr-i Ati Edebiyatı
d) Milli Edebiyat
e) Cumhuriyet Dönemi Edebiyatı
f) 1940 Sonrası Edebiyatı
İSLAM UYGARLIĞI ÖNCESİ TÜRK EDEBİYATI
Tarihin karanlık devirlerinden başlayıp İsla­miyet'in kabul edildiği 8.-10. yüzyıla kadar süre­gelen bir dönemi içine alır. Bu dönemde Orta As­ya'da yaşayan Türkler çeşitli devletler kurmuşlar; değişik inançların etkisinde kalarak ortaya koy­dukları edebi ürünlere de bu inançlarını yansıt­mışlardır. İslamiyet'in kabulünden önce Türklerin göçebe bir yaşam sürmeleri ve farklı inançların etkisinde kalmaları bu döneme ait edebi ürünlerin günümüze ulaşmasını doğal olarak engellemiştir. Bu döneme ait bilgiler, kendi kaynaklarımız dışın­da Çin kaynaklarından da alınmıştır.
Bu dönemi iki bölümde inceleyeceğiz :
1. SÖZLÜ TÜRK EDEBİYATI
(DESTANLAR DÖNEMİ)
Türklerin yazıyı henüz kullanmadıkları dö­nemde oluşmuş bir edebiyattır. Bu dönemde sa­dece şiirle ilgili ürünler vardır. Dönemin en önemli ürünleri de destanlardır.
Türk boylarında "şaman, ozan, kam, baksı" gibi adlarla anılan sanatçılar, törenlerde ve eğlen­ce merasimlerinde şiir söyler, destan okurlardı. Kültür değişimlerine rağmen yok olmayan bu ge­lenek, varlığını günümüze kadar sürdürebilmiştir. Koşuk, sagu, sav ve destanlar bu dönemin ürün­leridir.
SÖZLÜ TÜRK EDEBİYATININ GENEL ÖZELLİKLERİ
— Dönem ürünleri, dini törenlerde doğmuş, din dışı törenlerle gelişmiştir.
— Şiirler, "sığır, şölen, yuğ" adı verilen törenler­de kopuz eşliğinde okunmuştur.
— Şiirlerde daha çok doğa, aşk, yiğitlik ve ölüm konuları işlenmiştir.
— Yabancı etkilerden uzak yalın bir dil kullanıl­mıştır.
— Genellikle yarım uyak kullanılmış, rediflere yer verilmiştir.
— Nazım birimi dörtlük, ölçü ise hecedir.
— Hecenin 7'li, 87/ ve 777/ kalıpları kullanılmış­tır.
— Şiirin uyak düzeni genellikle "aaab, cccb, dddb" biçimindedir.
— Dönemin en önemli ürünlerini doğal destan­lar oluşturur.
SÖZLÜ TÜRK EDEBİYATI ÜRÜNLERİ
Koşuk: "Sığır" adı verilen törenlerde söyle­nen şiirlerdir,
— Halk edebiyatındaki karşılığı "koşma"dır.
— Aşk, yiğitlik, tabiat ve hasret konuları işlen­miştir.
— Uyak düzeni koşmaya benzer "aaab, cccb, dddb"
Genellikle yarım uyak kullanılmıştır.
Sagu: "Yuğ" adı verilen ölüm törenlerinde ölen kişilerin iyiliklerini, kahramanlıklarını, onların ölümüne duyulan acıları dile getiren şiirlerdir.
— Uyak düzeni "koşuk" gibidir.
Halk edebiyatındaki karşılığı "ağıt"; Divan edebiyatındaki karşılığı ise "mersiye"dir.
Sav: Dönemin özlü sözleridir. Sav için bu­günkü atasözlerinin ilk biçimidir diyebiliriz.
Destan: Milletlerin zihninde derin izler bıra­kan savaş, göç, afet, kıtlık gibi olayların etkisiyle söylenmiş, halk arasında kendiliğinden oluşan manzum öykülerdir. Edebiyatımız destan yönüyle zengindir.
Özellikleri:
-Destanlar, köklü bir tarihi geçmişi olan millet­lere özgüdür.
-Milletlerin tarihten önceki çağlarda yaşayış ve inançları destanlarda yer alır.
-Olağanüstü özellikler taşır. Kahramanlar seçkin kişilerdir.
-Bir milletin ortak hayat görüşlerini yansıtır.
-Olaylar toplumda derin izler bırakır.
-Dörtlük sayısı konunun özelliğine bağlıdır.
İSLAMİYET'İN KABULÜNDEN ÖNCEKİ TÜRK DESTANLARI
SAKA DESTANLARI : Alp Er Tunga, Şu
HUN DESTANLARI : Oğuz Kağan
GÖKTÜRK DESTANLARI: Bozkurt,Ergenekon
UYGUR DESTANLARI: Türeyiş,Göç
ALP ER TUNGA DESTANI
Sakaların yiğit komutanı Alp Er Tunga'nın İranlılarla yaptığı savaşlar destanlaştırmıştır. Bu destanda anlatılanlar, Şehnâme'de de yer almış­tır.
ŞU DESTANI
Sakaların hükümdarı "Şu"nun Makedonya hükümdarı İskender'in ordularıyla yaptığı müca­deleyi anlatmaktadır.
Destanla ilgili bilgiler Divan-ı Lügat'it Türk'te bulunmaktadır.
OĞUZ KAĞAN DESTANI
Destan, Hun hükümdarı Mete'nin etrafında şekillenmiştir. Mete'nin Orta Asya'da Türk birliğini kurması anlatılmıştır.
BOZKURT DESTANI
Göktürklerin dişi bir kurttan nasıl türedikleri ve çoğaldıkları anlatılır. Bu destan, Ergenekon destanının başlangıcı sayılır. İki destan birbirini tamamlar niteliktedir.
ERGENEKON DESTANI
Göktürklerin Ergenekon denen bir yere sı­ğınmaları, orada dört yüz yıl kalarak çoğalmaları sonra da demir bir dağı delerek oradan çıkmaları ve büyük bir devlet kurmaları dile getirilir. Destan, 13. yüzyılda Moğol tarihçisi Reşüdiddin tarafın­dan yazıya geçirilmiştir.
TÜREYİŞ DESTANI
Bu destanda Uygurların bir kurttan türeyerek çoğalmaları anlatılır.
GÖÇ DESTANI
Bu destanda kıtlıktan, kuraklıktan ve Kırgız­ların baskısından bunalan Uygurların Doğu Tür­kistan'a göç edişleri anlatılır.
YARADILIŞ DESTANI
Destanda dünyanın nasıl yaratıldığı, insan ır­kının nasıl meydana geldiği, şeytanın nasıl bir kö­tülük unsuru olduğu Türklerin düşüncelerine göre anlatılmıştır.
NOT1:
Türk destanları, son aşamaya ulaşamamış, ya­ni bir ozan tarafından yazıya geçirilememiştir.

NOT - 2:
Destanlar, oluşumları bakımından iki grupta incelenebilir:
a) Doğal destanlar
b) Yapma destanlar
DOĞAL DESTANLAR
Bunlar, halk arasında ortaya çıkan anonim ürünlerdir. Anlatılanlar bir ozan tarafından derle­nip toplanarak yazıya geçirilir. Dünya edebiyatının önemli doğal destanlarını şöyle sıralayabiliriz:
llyada, Odysseia : Yunanlar
Şehname : İranlılar
Kalevala : Finliler
Ramayana, Mahabarata : Hlntler
Nibelungen : Almanlar
Gılgamış : Sümerler
Chansen de Roland : Fransızlar
Cid : İspanyollar
Igor : Ruslar
Şinto : Japonlar
Bozkurt, Ergenekon : Türkler
Boevvulf : İngilizler
YAPMA DESTANLAR
Destana uygun bir olayın, bir ozan tarafın­dan destanlaştırılmasıdır. Bunların şairi bellidir.
Dünya edebiyatının önemli yapma destanları şunlardır:
Aeneis : Vergllius
Kurtarılmış Kudüs : Tasso
Kaybolmuş Cennet : Milton
Üç Şehitler Destanı : Fazıl Hüsnü Dağlarca
Genç Osman Destanı: Kayıkçı Kul Mustafa
ÖRNEK -1 :
Alp Er Tunga öldi mi
Issız acun kaldı mı
Ödlek öçln aldı mı
Emdi ürek yırtulur Bu parçanın nazım şekli nedir? A) Koşuk B) Sav C) Varsağı
D) Sagu E) Semai
ÇÖZÜM ;
7'li hece ölçüsü ile yazılan bu şiir, Alp Er Tun-ga'nın ölümünden söz ediyor. Eski Türkçenin kul­lanıldığı bu dörtlük, İslam öncesi Türk edebiyatı ürünü olan "sagu"ya aittir.
Doğru cevap (D) seçeneğidir. ÖRNEK - 2:
Aşağıdaki dizilerden hangisi, sadece Türk destanlarını kapsamaktadır?
A) Alp Er Tunga - Oğuz - Türeyiş - Şehname
B) Şu - Türeyiş - Gılgamış - Oğuz
C) Türeyiş - Alp Er Tunga - Oğuz - Şu
D) Oğuz - Alp Er Tunga - Ramayana - Şu
E) Şehname - Oğuz - Şu - llyada
ÇÖZÜM:
A seçeneğindeki "Şehname" İranlılara; B'deki "Gılgamış" Sümerlere; D'deki "Ramayana" Hint-lere; E'deki "llyada" Yunanlara ait destanlardır. C seçeneğindeki destanların tümü Türklere aittir.
Doğru cevap (C) seçeneğidir.
ÖRNEK - 3:
Aşağıdaki destanlardan hangisi birlikte verildi­ği ulusa ait değildir?
A) Manas - Iran
B) Ramayana - Hint
C) Nibelungen - Alman
D) Kalevala - Fin
E) Ergenekon - Türk
ÇÖZÜM:
A seçeneğindeki "Manas" destanı Kırgız Türkleri­ne aittir. Diğer eşlemeler doğrudur.
Doğru cevap (A) seçeneğidir.
ÖRNEK - 4:
Aşağıdakilerin hangisinde doğal destanlar bir arada verilmiştir?
A) llyada, Kalevala, Oğuz Kağan
B) llyada, Kaybolmuş Cennet, Oğuz Kağan
C) Kaybolmuş Cennet, Kalevala, Şehname
D) llyada, Kurtarılmış Kudüs, Kalevala
E) Kurtarılmış Kudüs, Şehname, Odysseia
ÇÖZÜM:
Kaybolmuş Cennet, Kurtarılmış Kudüs yapma destandır. Buna göre B, C, D ve E seçenekleri cevap olamaz.
Doğru cevap (A) seçeneğidir.
YAZILI TÜRK EDEBİYATI
Bu dönem, Göktürk Kitabeleri ile başlar. Dö­nemi Göktürk ve Uygur eserleri olmak üzere iki bölümde inceleyebiliriz:
GÖKTÜRK (ORHUN) KİTABELERİ
-Kitabeler, Göktürk İmparatorluğunun ünlü hükümdarı Bilge Kağan devrinden kalma altı dikili taştan oluşur.
-Kitabelerin yazarı "Yolluğ Tigin"dir. Bunlar Vezir Tonyukuk, Bilge Kağan ve Kültigin Han adına dikilmiştir.
-Kitabeleri bilim dünyasına ilk tanıtan İsveçli bir subay "Strahlanberg"tir.
-Kitabelerin üzerindeki yazıyı ilk okuyan Dani­markalı bilgin "Thomsen"dir.
-Cüveyni "Tarih-i Cihangüşa" adlı eserinde ki­tabelerden söz eden İlk kişidir. "Türk" ve "Türkçe" adı ilk kez bu kitabelerde yer almıştır.
-Türk dili, tarihi, edebiyatı, sanatı, töresi hak­kında önemli bilgiler vardır. •* 38 harfli Göktürk alfabesiyle yazılmıştır.
-Kullanılan dil yalındır ve yabancı etkilerden uzaktır.
-Kitabelerde yazılar yukarıdan aşağıya yazıl­mış, sağdan sola istiflenmiş ve sözcükler iki nokta ile ayrılmıştır.
-Türkçenin ilk düzyazı örneklerini oluşturan di­daktik bir eserdir.
-Ses tekrarlarına dayalı bir söyleyiş vardır.
-Vezir Tonyukuk anıtında halk diline dayalı bir anlatım Bilge Kağan ve Kültigin Han anıtında ise sanatlı bir söylev dili kullanılmıştır.
UYGUR YAZISI İLE ORTAYA KONAN ÜRÜNLER
Şamanizmi bırakıp Mani dinini benimseyen Uygurlar 14 - 18 harfli Uygur alfabesi ile eserler vermişlerdir.
Bu alfabe Mani dinine mensup olan Soğdak-lara aittir.
Bu alfabeyle yazılan önemli eserlerden biri "Altun Yaruk", diğeri de "Sekiz Yükmek"tir.
Eserlerde Budist - Maniheist hikâyelere yer verilmiştir.
YAZILI TÜRK EDEBİYATININ GENEL ÖZELLİKLERİ
-Hem dini hem de din dışı ürünler verilmiştir.
-Bazı atasözleri (sav) ile destanlar bu dönem­de yazıya geçirilmiştir.
-Dönem ürünleri Göktürkçe ve Uygurca veril­miştir.
-Göktürkçe ile yazılan ürünlerde dil yabancı etkilerden uzaktır. Uygurca eserlerde ise ya­bancı etkiler görülür.
-Şiirde nazım birimi dörtlük, ölçü ise "he-ce"dir.
İSLAM KÜLTÜRÜ ETKİSİNDEKİ TÜRK EDEBİYATI
Edebiyatımız, 11. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar geçen sürede İslam kültür ve uygarlığının etkisin­de kalmıştır. Bu dönemde İslam inancının izlerini taşıyan destanlar ve halk hikâyeleri oluşmaya başlamıştır. Türkçeye Arapça ve Farsça sözcük­ler girmiştir. Arap ve Fars bölgelerine giden Türk aydınları bu bölgelerin edebiyatlarından etkilen­mişler; bu edebiyatların birçok özelliğini Türk edebiyatına da taşımışlardır. Divan edebiyatının temeli bu dönemde atılmıştır.
İslam kültürünün etkisiyle ufak tefek değişik­likler geçiren Halk edebiyatı, gelişimini halk ozan­larının büyük desteği ile sürdürmüştür. Türkler, İslamiyet'in kabulünden sonra eserlerini Doğu ve Batı lehçesi ile vermişlerdir.
DOĞU LEHÇESİ (HAKANİYE LEHÇESİ)
1.1. ve 12. yüzyıllarda Karahanlılar dönemin­de konuşulan Türkçedir. 14. yüzyıldan sonra "Ça­ğatayca" adını alan bu lehçe Özbekçenin de te­melini oluşturur.
BATI LEHÇESİ (OĞUZCA)
Göktürkçenin devamı olan Batı lehçesi (Oğuzca) Selçuklular zamanında Batıya doğru ya­yılmış 14. yüzyıldan sonra da "Azeri" ve "Anadolu Türkçesi" olmak üzere İki kola ayrılmıştır.
İSLAM KÜLTÜRÜ ETKİSİNDEKİ İLK ÜRÜNLER
KUTADGU BİLİG
1070 yılında Balasagunlu Yusuf Has Hacip tarafından yazılan eser, Kaşgar'da tamamlanarak Karahanlı Hükümdarı Tabgaç Buğra Han'a sunul­muştur.
-Eser, mutluluk veren bilgi anlamını taşır.
-Eserde, insana her iki dünyada da mutlu ol­manın yolları gösterilir.
-Didaktik ve allegorik bir eserdir.
-Eserde ideal bir devlet yönetiminin nasıl ol­ması gerektiği sembollerle anlatılmıştır.
-Eser, bir açıdan politika kitabı bir slyasetnâ-me, bir nasihatnâmedir.
-6645 beyitten oluşan eser, edebiyatımızın ilk mesnevisidir.
-Türk şiirine özgü dörtlükler de vardır, dört­lüklerin sayısı 173'tür.
-Edebiyatımızda aruz ölçüsünün kullanıldığı ilk eserdir.
-Hakaniye lehçesi ile yazılmıştır.
-Arapça ve Farsça sözcükler de kullanılmıştır.
Eserde dört kişi konuşturulur. Bunlar sem­bolik kişilerdir. Bunlardan "Gündoğdu" adlı hü­kümdar, adaleti; "Aytoldı" adlı vezir, mutluluğu; vezirin "Ögdülmiş" adlı oğlu aklı; "Odgurmış" adlı bir dindar da akıbeti sembolize eder.
ATABET'ÜL HAKAYIK
12. yüzyılda Yüknekili Edip Ahmet tarafından yazılan eser Sipehsalar Mehmet Bey'e sunulmuş­tur.
Hakaniye lehçesiyle yazılan eser "Gerçeklerin Eşiği" anlamına gelmektedir.
-Ayet ve hadislere dayanarak İslam ahlâkını öğretmeye çalışan didaktik bir eserdir.
-Eserin dili biraz ağırdır. Eserde Arapça ve Farsça sözcüklere de yer verilmiştir.
-Eserde dindar olmanın erdemlerinden, iyilik­ten, cömertlikten söz edilmiştir.
-Eserin giriş kısmı gazel biçiminde uyaklanmış ve 46 beyitten oluşmuştur. Bu bölümde Al­lah, Peygamber ve Dört Halife övülmüştür.
-Eserin asıl konusunu oluşturan bölüm, 101 dörtlükten oluşmuştur. Dörtlükler, mani biçi­minde uyaklanmıştır.
DİVAN-I LÜGAT'İT TÜRK
Eser ilk Türk dil bilgini olan Kaşgarlı Mahmut tarafından 1072 - 1074 yılları arasında yazılmış, Ebul Kasım Abdullah'a sunulmuştur.
-Ansiklopedik bir sözlük özelliği taşıyan eser­de Türkçe sözcüklerin anlamının yanı sıra sözcüğün türü, yapısı, cümledeki kullanımı da gösterilmiştir.
-Türk boylarının yaşam biçimleri ve yaşadıkları coğrafya hakkında bilgi verilmiştir.
-Tarih, coğrafya, folklor bilimleri açısından te­mel bir kaynaktır.
-Esere o döneme ait bir Türk İlleri haritası da eklenmiştir.
-Türk dilinin ilk sözlüğü, ilk dilbilgisi kitabıdır.
-7500 Türkçe sözcüğün açıklaması yapılmış­tır.
-Türkçenin Arapçayla boy ölçüşebileceğini kanıtlayan bir eserdir.
-Hakaniye lehçesi kullanılmıştır.
-Türk diliyle kaleme alınmış şiir örnekleri, des­tan parçaları, atasözleri ve deyimler vardır.
ÖRNEK - 5:
Türkçenin Arapça ile boy ölçüşebilecek zen­ginlikte olduğunu kanıtlamak amacı ile kültür ve uygarlık tarihimizin ana kitaplarından birini hazırlayan yazarımız aşağıdakilerden hangisi­dir?
A) Ali Şir Neval B) Ahmet Yesevi
C) Kaşgarlı Mahmut D) Edip Ahmet
E) Yusuf Has Hacip
ÇÖZÜM:
Türkçenin Arapça İle boy ölçüşebilecek zenginlik­te olduğunu eseriyle kanıtlamaya çalışan kişi "Kaşgarlı Mahmuf'tur.
Doğru cevap (C) seçeneğidir.
DİVAN-I HİKMET
Türk Tasavvuf edebiyatının ilk şairi kabul edilen Hoca Ahmet Yesevi'nin 12. yüzyılda yazdı­ğı bir eserdir.
-Eserde şiirler, genellikle 12'li hece kalıbıyla yazılmıştır.
-Dini ve tasavvufl konulan işleyen didaktik bir eserdir.
-Dörtlüklerin her birinde bilgece söylenmiş sözler(hikmetler) vardır.
-Dörtlükl erde yarım uyak kullanılmıştır.
-Eser, Hakaniye lehçesi İle yazılmıştır.
-Arapça ve Farsça sözcüklere fazla yer verilmemiştir.
-Eserde gazel ve mesnevi nazım biçimiyle ya-z niş hikmetler de bulunmaktadır.
DEDE KORKUT HİKÂYELERİ
-Hikâyelerde daha çok Oğuzların düşmanları ve insanüstü varlıklarla savaşımları anlatıl­maktadır.
-Her hikâye bağımsız olmakla birlikte çoğun­da ortak kahramanlar bulunur.
-Destan geleneğinden halk hikâyeciliğine ge­çiş dönemi ürünüdür.
-Oluştuğu dönemin tarihini, kültürünü, Türkle­rin dünya görüşünü yansıtan bir eserdir.
- Bir önsözle on iki hikâyeden oluşmuştur.
-Eserde nazım ve nesir iç içedir.
-Dil yalındır, seci ve aliterasyonlara sıkça yer verilmiştir.
-Hikâyelerde olağanüstü varlık ve olaylar da vardır.
-Her hikâyenin sonunda bilge bir kişi olan De­de Korkut'un değerlendirmeleri ve duaları yer alır; ancak Dede Korkut'un kimliği konu­sunda kesin bir bilgi yoktur.
-Anonim bir eserdir.
-Eser 15. yüzyılda kimliği bilinmeyen biri tara­fından yazıya geçirilmiştir.
-Hikâyelerin iki yazma nüshası vardır. Bunlar­dan biri Almanya'da Dresten Kütüphane­sinde diğeri de Vatikan'dadır.
-Hikâyeler, Kilisli Rıfat Bilge tarafından Dres­ten yazmasının kopyasına dayanılarak 1916'da yayımlanmıştır.
ÖRNEK - 6:
Aşağıdakilerden hangisi, Destan geleneğinden halk hikâyeciliğine geçiş dönemi ürünüdür?
A) Kutadgu Bilig
B) Divan-ı Lügat'it Türk
C) Atabet'ül Hakayık
D) Kitab-ı Dede Korkut
E) Iskendernâme
ÇÖZÜM :
Bu özellikler, Dede Korkut Hikayeleriyle örtüş-mektedir.
Doğru cevap (D) seçeneğidir.
İSLÂMİYET ETKİSİNDE GELİŞEN TÜRK DESTANLARI
1. Satuk Buğra Han Destanı
2. Manas Destanı
3. Köroğlu Destanı
4. Battal Gazi Destanı
5. Danişmend Gazi Destanı
TEST
1. Aşağıdakilerden hangisi islamiyet'in ka­bulünden önceki Türk destanlarından biri değildir?
A) Bozkurt Destanı
B) Oğuz Kağan Destanı
C) Göç Destanı
D) Battal Gazi Destanı
E) Türeyiş Destanı
2. Aşağıdakilerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?
A) Orhun Kitabeleri, Türk edebiyatının ilk yazılı ürünüdür.
B) Sagular, Halk şiirindeki ağıtların ilk ör­nekleri sayılır.
C) Koşuklar; aşk, yiğitlik, doğa sevgisi gibi konuları işler.
D) Yazılı dönemde eserler sadece Göktürkçe ile oluşturulmuştur.
E) Ergenekon, Göktürklere ait bir destan­dır.
3. Aşağıdaki destan - ulus eşleştirmelerin­den hangisi yanlıştır?
A) Şehname - Iran
B) Ramayana - Hint
C) Kalevala - Fin
D) Şinto - Rus
E) Şu-Türk
4. Tarihi Cihangüşa adlı eserinde Göktürk Kitâbeleri'nden ilk kez söz eden kişi aşa-ğıdakilerden hangisidir?
A) Thomsen B) W. Radlof
C) Strahlanberg D) Kaşgarlı Mahmut
E) Cüveyni
5. Aşağıdakilerin hangisinde yapay destan­lar bir arada verilmiştir?
A) Ergenekon, Kalevala
B) Şehname, Çılgın Orlando
C) Nibelungen, Kurtarılmış Kudüs
D) Igor, Cid
E) Kaybolmuş Cennet, Çılgın Orlando
6. Aşağıdakilerden hangisi Dede Korkut Hi-kâyeleri'nin özelliklerinden değildir?
A) Seci ve aliterasyonlara sıkça yer veril­miştir.
B) Bazı kahramanlar olağanüstü nitelikler taşır.
C) Oğuzların komşularıyla mücadeleleri an­latılır.
D) Tamamen manzum biçimde oluşturul­muştur.
E) Destansı nitelikler taşımaktadır.
7. Aşağıdakilerden hangisi İslamiyet öncesi Türk edebiyatının özelliklerinden biri de­ğildir?
A) Dil, yabancı etkilerden uzaktır.
B) Şiirde genellikle yarım uyak kullanılmış­tır.
C) Ürünlerin tümü anonim özellikler taşır.
D) Yazılı metinlerde Göktürk ve Uygur alfa­besi kullanılmıştır.
E) Şiirde nazım birimi dörtlük, ölçü ise he­cedir.
8. Aşağıdakilerden hangisi doğal destanla­rın bir özelliği değildir?
A) Manzum olarak söylenme
B) Günlük olayları işleme
C) Anonim olma
D) Doğal afetler, savaş ve göç gibi konuları işleme
E) Doğaüstü varlıklara yer verme
9. Aşağıdaki dizilerden hangisi sadece Türk destanlarını kapsamaktadır?
A) Gılgamış, Bozkurt, Türeyiş
B) Alp Er Tunga, Göç, Mahabarata
C) Ergenekon, Bozkurt, Türeyiş
D) Ramayana, Igor, Oğuz Kağan
E) Şehname, Şinto, Şu
10. 11. yüzyılda yazılan bu eserde Türklerin ta­rihleri, coğrafyaları, edebiyatları, gelenek ve görenekleri anlatılmıştır. İlk ansiklopedik sözlük ve ilk dilbilgisi kitabımızdır. 7500 Türkçe sözcüğün yer aldığı eser, Araplara Türkçeyi öğretmek amacı da taşır.
Bu parçada sözü edilen eser ve yazarı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Muhakemet'ül Lügateyn - Ali Şir Nevai
B) Şecere-i Türk - Ebul Gazi Bahadır Han
C) Kutadgu Bilig - Yusuf Has Hacip
D) Divan-ı Lügat'it Türk - Kaşgarlı Mahmut
E) Atabet'ül Hakayık - Edip Ahmet Yükneki
11. 12. yüzyılda yazılmış, ilahi aşkın ilk kez konu edildiği canlı ve didaktik anlatıma sahip bir eserdir. Halk diliyle kaleme alınan eserde hece ölçüsü kullanılmıştır. Sade bir Türkçey-le yazılan eser, tasavvufi Halk şiirimizin ilk örneklerini oluşturur.
Bu parçada sözü edilen eser ve yazarı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Atabet'ül Hakayık - Edip Ahmet
B) Kutadgu Bilig - Yusuf Has Hacip
C) Divan-ı Hikmet - Ahmet Yesevi
D) Risalet'ün Nushiyye - Yunus Emre
E) Muhakemet'ül Lügateyn - Ali Şir Nevai
12. Aşağıdakilerin hangisinde Türk destanları oluşum sırasına göre verilmiştir?
A) Göktürk - Uygur - Saka - Hun
B) Hun - Göktürk - Uygur - Saka
C) Hun - Saka - Uygur - Göktürk
D) Hun - Uygur - Saka - Göktürk
E) Saka - Hun - Göktürk - Uygur
13.Aşağıdakilerden hangisi Kutadgu Bilig'e art bir özellik değildir?
A) Didaktik ve allegorik bir eserdir.
B) Eserde sembolik kişiler yer almıştır.
C) Eserde dörtlük kullanılmamıştır.
D) Mesnevi nazım biçimiyle yazılmıştır.
E) Türk edebiyatında aruzla yazılan ilk eserdir.
14. Sözlü Türk edebiyatının ürünleri arasında ölüm konusunu işleyen savlar: aşk, doğa,
I
yiğitlik konusunu işleyen koşuklar: savaş,
II
kıtlık, göç gibi konuları işleyen destanlar: bil-
III
gece sözler içeren sagular yer alır.
IV
Bu parçadaki bilgi yanlışlığını gidermek için numaralanmış sözcüklerden hangileri yer değiştirmelidir?
A) I. ve II. B) I. ve III. C) I. ve IV.
D) II. ve III. E) III. ve IV.
15. Aşağıdakilerden hangisi Divan-ı Lugat-it Türk'e ait bir özellik değildir?
A) Türk diliyle kaleme alınmış şiir örnekleri vardır.
B) Tarih, coğrafya ve folklor açısından te­mel kaynaktır.
C) ilk dilbilgisi kitabıdır.
D) Ansiklopedik bir özellik taşır.
E) Türkçenin Farsçadan üstün olduğunu kanıtlayan bir eserdir.
16. Aşağıdakilerin hangisinde bir yazar, ken­disine ait olmayan bir yapıtla birlikte veril­miştir?
A) Ahmet Yesevi - Kâbusnâme
B) Ali Şir Nevai - Muhakemet'ül Lugateyn
C) Yunus -Emre - Risalet'ün Nushiyye
D) Yusuf Has Hacip - Kutadgu Bilig
E) Ahmedi – İskendername
17. Aşağıdakilerden hangisi, Türk edebiyatı­nın aruzla yazılmış ilk eseridir?
A) Atabet'ül Hakayık
B) Divan-ı Lugat'it Türk
C) Kutadgu Bilig
D) Divan-ı Hikmet
E) Muhakemet'ül Lugateyn
18. Aşağıdakilerin hangisinde bilgi yanlışı vardır?
A) Türk edebiyatının yazılı ilk ürünleri Gök­türk Yazıtları'dır.
B) İslamiyet öncesi Türk edebiyatı ürünleri sade bir dille ve hece ölçüsüyle söylen­miştir.
C) En eski destanlar Saka Türklerine ait olan "Şu" ve "Alp Er Tunga" destanıdır.
D) Göktürkçe, zamanla unutulup günümü­ze kadar ulaşamayan bir Türk lehçesidir.
E) Uygur alfabesi, Türklerin sekizinci yüz­yılda kullandıkları ilk alfabedir.
19. Aşağıdakilerden hangisi Dede Korkut Hi-kâyeleri'nin bir özelliği değildir?
A) Her hikâyenin sonunda Dede Korkut'un değerlendirmeleri ve duaları yer alır.
B) Oluştuğu dönemin tarihini, kültürünü, Türklerin dünya görüşünü yansıtır.
C) Bir önsözle on iki hikâyeden oluşur.
D) Hikâyelerde olağanüstü varlık ve olay­lar da vardır.
E) 10. yüzyılda Çağatay lehçesiyle yazıya aktarılmıştır.
20. Ahmet Yesevi'nin tasavvuf şiirlerini topladığı yapıttır. XII. yazılmıştır. Dörtlükler biçiminde, hece ölçüsüyle yazılan manzumeler, İslami­yet öncesi Türk şiirinin devamıdır.
Bu parçada sözü edilen yapıt aşağıdaki­lerden hangisidir?
A) Kutadgu Bilig
B) Divan-ı Lugat'it Türk
C) Divan-ı Hikmet
D) Atabet'ül Hakayik
E) Risalet'ün Nushiyye
21. Aşağıdakilerden hangisi İslamiyet Öncesi döneme ait bir Türk destanı değildir?
A) Alp Er Tunga Destanı
B) Manas Destanı
C) Ergenekon Destanı
D) Göç Destanı
E) Türeyiş Destanı
22. (I) Islami Türk edebiyatının ilk ürünü olan Ku-tadgu Bilig, Yusuf Has Hacip tarafından ya­zılmıştır. (II) İnsanlara dünyada mutlu olma yollarını gösteren bir didaktik eserdir. (III) Eserde dört sembolik kahraman arasındaki diyaloglara yer verilmiştir. (IV) Eser hece öl­çüsüyle manzum bir şekilde yazılmıştır. (V) Yöneticilere devlet yönetimi hakkında bilgi verdiğinden siyasetname niteliğindedir.
Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde verilen bilgi yanlıştır?
A)l. B) II. C) III. D) IV. E) V.
23. XI. yy.da yazılan bu eser yalnızca bir sözlük değil, İslamiyet Öncesi Türk edebiyatını, tari­hini, coğrafyasını, folklorunu, mitolojisini ay­dınlatan bir ansiklopedi niteliğindedir. Ya­bancılara Türkçeyi öğretmek amacıyla yazı­lan bu eserde sav denen atasözleri, sagu denen ağıtlar, koşuk denen şiirler ve destan parçaları da yer almaktadır.
Bu parçada tanıtılan eser ve yazarı aşağı­dakilerden hangisidir?
A) Divan-ı Lügat'it Türk - Kaşgarlı Mahmud
B) Kutadgu Bilig - Yusuf Has Hacip
C) Atabet'ül Hakayık - Edip Ahmet
D) Divan-ı Hikmet - Ahmet Yesevi
E) Muhakemet'ül Lügateyn - Ali Şir Nevai
24. Aşağıdakilerden hangisi Kutadgu Bilig ile Atabet'ül Hakayık'ın ortak özelliği değil­dir?
A) İkisi de mesnevi nazım biçimiyle yazıl­mıştır.
B) İkisi de Hakaniye lehçesi ile yazılmıştır.
C) İkisi de didaktik bir yapıttır.
D) ikisi de aruz ölçüsüyle kaleme alınmıştır.
E) ikisi de 11. yüzyılda yazılmıştır.
25. İslami etki altında yaratılan ilk yazılı eseri­miz aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kutadgu Bilig
B) Divan-ı Lügat'it Türk
C) Atabet'ül Hakayık
D) Divan-ı Hikmet
E) Muhakemet'ül Lügateyn
26. Türk edebiyatının yazılı ilk örneği aşağı­dakilerden hangisidir?
A) Divan-ı Hikmet
B) Dede Korkut Hikâyeleri
C) Kutadgu Bilig
D) Alp Er Tunga Sagusu
E) Orhun (Göktürk) Yazıtları
27. Aşağıdakilerden hangisi Divan-ı Lügat'it Türk adlı eserin özelliklerinden biri değil­dir?
A) Aruz ölçüsüyle yazılmış olup 6645 beyit­ten oluşmuştur.
B) 11. yüzyılda Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla Kaşgarlı Mahmud tarafından yazılmıştır.
C) Türkçenin ilk ve en önemli sözlüğü olan bu eser, Türk uygarlığının temel kitapla-rındandır.
D) Atasözlerinden, destanlardan, şiirlerden aldığı örneklerle zengin bir folklorik kay­nak özelliğine sahiptir.
E) Kaşgarlı Mahmud bu eserinde, Türkçe­nin zenginliğini, işlekliğini ispatlamak is­temiştir.
28. Aşağıdakilerden hangisi İslamiyet Öncesi Türk edebiyatının özelliklerinden değildir?
A) Dil, öz Türkçedir.
B) Nazım birimi dörtlüktür.
C) Hece ölçüsü kullanılmıştır.
D) Ürünler şölenlerde, yuğ ve av törenlerin­de söylenen şiirlerden oluşur.
E) Yazılı hiçbir ürüne rastlanmaz.
Cevap Anahtarı: 1)D 2)D 3)D 4)E 5)E 6)D 7)C 8)B 9)C 10)D 11)C 12)E 13)C 14)C 15)E 16)A 17)C 18)E 19)E 20)C 21)B 22)D 23)A 24)E 25)A 26)E 27)A 28)E
 
< Önceki   Sonraki >


Site Tasarımı
www.isyeriweb.com