Skip to content
޵ an: Ana Sayfa arrow Edebiyat arrow Halk Edebiyatı ve Divan Edebiyatı (Konu Anlatımı, Çözümlü Örnekler ve Testler)
Halk Edebiyatı ve Divan Edebiyatı (Konu Anlatımı, Çözümlü Örnekler ve Testler) Yazdır

            

HALK EDEBİYATI

Başlangıcı İslamiyet öncesine giden bu edebiyat; halkın duygu ve düşüncelerini, sorunlarını, dünyaya bakışını, kendi diliyle yansıtır.
Halk edebiyatının kaynağı, halkın kendisidir. Atasözleri, bilmeceler, maniler, ninniler, türküler, ağıtlar, halk hikâyeleri, seyirlik halk oyunları, koşma, semai, varsağı, destan, ilahi... bu edebiyatın önemli ürünleridir.

1)HALK EDEBİYATI
Anonim (Ortak) Halk Edebiyatı,Âşık Edebiyatı, Tekke (Tasavvuf) Edebiyatı

A)ANONİM HALK EDEBİYATI
Ürünler halkın ortak malıdır; bunların söyleyenleri zamanla unutulmuştur.
Anonim Halk Edebiyatının Özellikleri:
-Anadolu dışındaki sözlü edebiyatımızın bir uzantısı sayılabilir.
-Şiir egemen bir türdür ve şiirlerde başlık yoktur. Nesirlere az da olsa yer verilmiştir.
-Şiirler genellikle saz eşliğinde söylenir.
-İslamiyet öncesi Türk edebiyatının izlerini taşır.
-Şiirde nazım birimi dörtlük, ölçü ise hecedir.
-Hecenin genellikle 7, 8 ve 11 'li kalıpları kullanılmıştır.
-Rediflere ve genellikle yarım uyağa yer verilmiştir.
-Şiire halkın konuşma dili hakimdir.
-Konu aşk, ölüm, hasret, ayrılık, yiğitlik ve doğa sevgisidir.
-Gözlemler ağır basar, her şey gerçek hayattan alınmıştır. Edebiyata somutluk hakimdir.
-Anlatım içten, canlı ve yalındır.
-Mani, ninni, ağıt, türkü, bilmece, masal, halk hikâyesi ve seyirlik halk oyunları anonim ürünlerdir.

Seyirlik Halk Oyunları
Karagöz: Bir gölge oyunudur. Arkadan ışıklandırılan bir beyaz perde üzerine, deve derisinden kesilmiş şekillerin gölgesi düşürülerek oynatılır. Oyunda Karagöz cahil halk tipini, Hacivat ise aydın tipini temsil eder.
Ortaoyunu: Seyircilerle çevrilmiş bir alanda, yazılı bir metne bağlı kalmadan doğaçlama (tuluat) yoluyla oynanan bir oyundur. Karagöz'ün sahneye İnmiş halidir. İki temel karakteri vardır: Pişekâr ve Kavuklu.
Meddah:Taklitler yaparak hikâyeler anlatan bir halk sanatçısıdır. Meddahlık bir bakıma tek kişilik bir gösteri, bir oyundur.

ÖRNEK -1:
Aşağıdakilerden hangisi Karagöz, meddah ve ortaoyunu gibi seyirlik halk oyunlarının ortak özelliklerinden biri değildir?
A) Göze ve kulağa seslenmeleri
B) Güldürü öğesine yer vermeleri
C) Şive taklitlerinden yararlanmaları
D) Tek kişilik gösteri olmaları
E) Sözlü tiyatro örneği olmaları
ÇÖZÜM:
Karagöz ve ortaoyunu tek kişilik gösteri değildir, sadece meddah tek kişilik gösteridir. Buna göre D seçeneği ortak özellik olamaz. Doğru cevap (D) seçeneğidir.


ÖRNEK - 2:
Aşağıdakilerden hangisi Halk edebiyatının ortak özelliklerinden biri değildir?
A) Münacaat, naat, mesnevi, mersiye gibi ortak tür ve konuların kullanılması
B) Islamiyetten önceki Türk edebiyatı geleneğini sürdüren sözlü bir edebiyat olması
C) Şiirde hece ölçüsü ve yarım kafiye kullanılması
D) Şiirlerin "saz şairi" ya da "aşık" denilen şairlerce "bağlama" adı verilen bir sazla söylenmesi
E) Düşünce ve duyguların dörder dizelik bentler biçiminde anlatılması
ÇÖZÜM :
A seçeneğinde yer alan "naat, münacaat, mesnevi, mersiye" Divan edebiyatı nazım türüdür. Bu türler Halk edebiyatında kullanılmamıştır.
Doğru cevap (A) seçeneğidir.

B)ÂŞIK EDEBİYATI
Âşık edebiyatı, 16. yüzyılın başlarında oluşmaya başlayan, din dışı konuları işleyen ve aşık denen saz şairleri tarafından oluşturulan Halk edebiyatının bir bölümüdür.
Âşık Edebiyatının Özellikleri
-Kurucuları, usta - çırak geleneğiyle yetişen gezgin ozanlardır.
-Aşk, ayrılık, özlem, doğa sevgisi, ölüm, yosulluk vb. şiirlerin temasını oluşturur.
-Şiirler, saz eşliğinde ve doğaçlama söylenir.
-Şiirlerin son dörtlüğünde şairin adı veya mahlası geçer.
-Şiirlerin dili yalındır, söz sanatlarına çok az yer verilir.
-Hecenin 7, 8 ve 11 'li kalıpları kullanılır. Az da
olsa aruzla yazan halk şairleri de vardır.
-Şiirlerin nazım birimi dörtlüktür.
-Şiirlerde genellikle yarım uyak kullanılır, cinaslara yer verilir.
-Koşma, semai, varsağı, destan, Âşık edebiyatının nazım biçimleri; güzelleme, koçaklama, taşlama ve ağıt da nazım türleridir.
-Bu edebiyata ait şiirler genellikle, "cönk" adı verilen defterlerde toplanmıştır.
-"Karacaoğlan, Köroğlu, Âşık Ömer, Gevheri, Dadaloğlu, Dertli, Kayıkçı Kul Mustafa, Ruhsat!, Bayburtlu Zihni, Erzurumlu Emrah, Âşık Veysel" bu edebiyatın ünlü şairlerindendir.

ÖRNEK-3:
Aşağıdakilerden hangisi Halk şairlerimizin ortak özellikleri arasında yer almaz?
A) Nazım birimi olarak dörtlüğü kullanmaları
B) Aruzla yazanlar bulunmakla birlikte kullandıkları asıl ölçünün hece olması
C) Şiirlerini, halk arasında kullanılan konuşma diliyle söylemeleri
D) Şiirlerinde genellikle yarım uyak kullanmaları
E) Eserlerinde dini, mistik konuların yanı sıra devrin bazı sosyal olaylarını da işlemeleri.
ÇÖZÜM:
Dini konuları işleyen Tekke şairleridir. Halk şairleri genellikle aşk, tabiat, savaş gibi konular üzerinde durmuşlardır.
Doğru cevap (E) seçeneğidir.

Önemli Saz Şairleri:
Köroğlu (16. Yüzyıl):
— Kavganın, başkaldırının, özgürlüğün sembol şairidir.
— Şiirlerinde yiğitlik, dostluk, aşk ve doğa temaları vardır.
— Koçaklamalarıyla tanınan şair, şiirlerinde sade bir dil kullanmıştır.
— Bütün şiirlerinde hece ölçüsünü kullanmıştır.
Karacaoğlan (17. Yüzyıl):
— Çukurova'da yetişmiş bir halk ozanıdır.
— Şiirlerinde sade, anlaşılır bir Türkçe kullanmıştır.
— Koşma ve semai alanında ün yapmıştır.
— Güzele ve güzelliklere olan düşkünlüğü şiirlerinde önemli bir yer tutar.
— Divan edebiyatından etkilenmemiştir.
— Şiirlerinde dini tasavvufi özellikler yoktur.
— Bütün şiirlerini hece ölçüsüyle söylemiştir.
Kayıkçı Kul Mustafa (17. Yüzyıl):
— Yeniçeri (asker) şairlerindendir.
— Gençliğinde Murat Reis'in yanında Cezayir'de bulunduğu için "Kayıkçı" lakabını almıştır.
-IV. Murat'ın Bağdat kuşatmasında şehit düşen Genç Osman için söylediği destanla tanınır.
-Şiirlerinin dili sadedir.
-Hece ölçüsüyle şiirler söylemiştir.
-Şiirleri sınır boylarında yenlçerilerce söylenmiştir.
Âşık Ömer (17. Yüzyıl):
-Türk saz şairleri arasında en çok şiir yazan ozandır.
-Dili biraz ağırdır.
-Şiirlerinde, Divan şiirinin etkisi vardır.
-Divan mazmunlarını kullanmıştır.
-Şiirlerini hem aruz hem de heceyle yazmıştır.
-"Adli" mahlasını, kullanan şairin 1500'e yakın şiiri vardır.
Dertli (18. Yüzyıl):
-Hak şiirinin son ustalarından sayılır. Gezgin bir ozandır.
-Koşma ve semaileriyle ün kazanmıştır.
-Divan geleneğinden yararlanarak bir divan oluşturmuştur.
Seyrani (19. Yüzyıl):
-Yergi ve mizah konulu şiirimize başarılı örnekler katan şair, ham sofuları ve kötü yöneticileri kıyasıya eleştirir.
-Divan edebiyatının hiciv şairi Nefi gibi, Halk edebiyatında hicivler yazmıştır.
-Abdülmecit döneminde İstanbul'a giden şair, devrin önde gelen yöneticilerini yerdiği için koğuşturmaya uğrar.
Dadaloğlu (19. Yüzyıl):
-Toroslarda yaşayan Türkmenlerin Avşar boyundandır.
-Divan şiirinden etkilenmemiştir.
-Anlatım yönünden "Köroğlu ve Karacaoğlan"ı anımsatır.
-Varsağı türünün ustası sayılır.
-"Ferman padişahınsa dağlar bizimdir." dizesi onun karakterini çok iyi açıklar.
-Bütün şiirlerinde hece ölçüsünü kullanmış. Divan şiirinden etkilenmemiştir.
Âşık Veysel Şatıroğlu (20. Yüzyıl):
-Sivas'ın Şarkışla ilçesi Sivrialan köyünde doğmuştur.
-Küçük yaşta görme yetisini kaybetmiştir.
-Şairi edebiyat dünyasına Ahmet Kutsi Tecer tanıtmıştır.
-Şiirlerinde aşk, doğa sevgisi, yurt sevgisi sade bir dille anlatılmıştır.
-İnsan ve toprak sevgisini başarıyla işlemiştir.
-Son büyük halk ozanı olarak bilinir.
-Şiirlerini gözleriyle değil, yüreğiyle yazmıştır.

ÖRNEK - 4:
Halk şiirimizin güçlü, soluklu bir şairidir. Kendini yedi yaşından itibaren saza, söze, şiire, türküye vererek dış dünyasının karanlığını, gönül dünyası ile aydınlatmıştır. Gönül gözüyle yazdığı şiirlerinde birlik, beraberlik, yurt sevgisi, güzellik, gurbet, ayrılık duygularını dile getirmiştir.
Bu parçada tanıtılan şair, aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yunus Emre B) Pir Sultan Abdal
C) Karacaoğlan D) Âşık Veysel
E) Dadaloğlu
ÇÖZÜM:
Parçada geçen "Dış dünyasının karanlığını, gönül gözüyle aydınlatır." sözü şairin görme engelli biri olduğunu gösterir. Bu ayrıntı Veysel'e aittir.
Doğru cevap (D) seçeneğidir.

C)TEKKE (TASAVVUF) EDEBİYATI
Bu edebiyat, tasavvuf düşüncesinin etkisiyle ortaya çıkmıştır. 13. yüzyılda gelişmeye başlayan Tekke edebiyatının kurucusu Hoca Ahmet Yesevi'dir.
Tekke Edebiyatının Özellikleri
Amacı, insanlara tasavvuf düşüncesini benimsetmektir.
-Şiirlerde dini lirizm vardır.
-Şiirlerde Allah aşkı, Allah'a ulaşmanın yolları, nefis mücadelesi, insan sevgisi, ölüm... anlatılır.
-İlahi, deme, nefes, sathiye, nutuk, devriye gibi nazım türleri kullanılmıştır.
-Eserlerde halkın anlayacağı bir dil kullanılmıştır.
-Şiirlerde Arapça ve Farsçadan geçen tasavvuf terimlerine de yer verilmiştir.
-Hece ölçüsünün yanında aruz da kullanılmıştır.
-Şiirlerin nazım birimi dörtlüktür.

**************************************

GeneKUeyartm uyak kullanılmıştır.
-"Yunus Emre, Hacı Bayram Veli, Hacı Bektaş-ı Veli, Dadaloğlu,Eşrefoğlu Rumi, Pir Suttan Abdal, Aziz Mahmut Hüdai" Tekke e:ez . atının ünlü şairlerindendir.

Yunus Emre (13. Yüzyıl):
— Tekke edebiyatının en büyük lirik şairidir.
— Yalın ve özlü söyleyiş (sehl-i mümteni) ustasıdır.
— İnsan sevgisi, şiirlerinin temelini oluşturur.
— İlahi türünün ustasıdır.
— Şiirlerinde hem hece hem de aruz ölçüsünü kullanmıştır.
— Mesnevi nazım biçimiyle yazdığı "Risalet-ün Nushiyye"si önemli eserlerindendir. Ayrıca "Divan"ı vardır.
— Şiirle gönüllere yıllarca seslenen bir şairdir.
Kaygusuz Abdal (15. Yüzyıl):
— Güçlü bir medrese öğrenimi görmüştür. Bektaşi şairidir.
— Şiirlerinde hicivli bir dil vardır.
— Bektaşiliğin ilkelerini hicivli bir dille işlemiştir.
— Şiirlerinde hem hece hem de aruz ölçüsünü kullanmıştır.
— Şiirlerini "Divan"da, nesirlerini de "Budalanâme" adlı eserde toplamıştır.
Pir Sultan Abdal (16. Yüzyıl):
— Alevi - Bektaşi şiirinin en büyük ustalarındandır.
— Sivas'ın Bonaz köyünde doğduğu, Kanuni döneminde yaşadığı, bir ayaklanmaya katıldığı, Iran Şahı Tahmasab'ın propagandasını yaptığı için Sivas'ta astırıldığı bilinmektedir.
— Şiirlerinin dili sadedir.
— Nefesleriyle ün yapmıştır.
— Bütün şiirlerini hece ölçüsüyle söylemiştir.


ÖRNEK-5:
Yüzyıllar boyunca Tekke şiirinin önderi sayılmış, şiirleriyle kafalara ve gönüllere Türkçe ile seslenmiştir. Tasavvuf akımını, taşkın ve gür lirizmi ile halka yansıtmıştır. Aruzla da şiirler yazmakla birlikte genellikle heceyi kullanmıştır. Bu şiirlerde kullanılan ana tema, Tanrı aşkı ve insan sevgisidir.
Yukarıda özellikleri belirtilen şair kimdir?
A) Yunus Emre B) Yusuf Has Hacip
C) Mevlana D) Sultan Veled
E) Hacı Bayram Veli
ÇÖZÜM:
Mevlana, şiirlerini Farsça ile yazmıştır. Sultan Velet ve Hacı Bayram Veli Tekke şiirinin asırlarca önderi olmamıştır. Yusuf Has Hacip, tasavvufla ilgilenmemiştir. Parçada geçen açıklamalar tamamen Yunus'a aittir.
Doğru cevap (A) seçeneğidir.

2)DİVAN EDEBİYATI
"Yüksek Zümre Edebiyatı", "Klasik Türk Edebiyatı" adı da verilen Divan edebiyatı, medrese kültürü ile yetişen aydınların Arap ve Fars edebiyatlarını örnek alarak oluşturdukları bir edebiyattır. Şairlerin şiirlerini "Divan" denilen yazma kitaplarda toplamalarından dolayı genellikle "Divan edebiyatı" adıyla anılır. Bu edebiyatta şiirin yanında az da olsa nesir örnekleri de vardır. Ancak şiir ağırlıktadır.
Divan Şiirinin Genel özellikleri
-Divanlarda aşk, şarap, kadın, felsefe, din, tasavvuf konuları işlenmiştir.
-Konular; gazel, kaside, mesnevi, müstezat, şarkı, rubai, tuyuğ, kıta, terci-i bent, terkib-i bent gibi nazım biçimleriyle işlenmiştir.
-Dil; Arapça, Farsça ve Türkçe karışımı olan Osmanlıcadır.
-Divan şiirinde konudan ziyade konunun işlenişi önem kazanmıştır.
-Toplumla ilgili konulara genellikle yer verilmemiş, soyut konular işlenmiştir.
-Duygu ve düşünceler, kalıplaşmış mazmunlarla dile getirilmiştir.
-Oldukça ağır bir dil kullanılmış, söz sanatlarına sıkça yer verilmiştir.
-Nazım birimi beyittir; ancak dörtlük ve bentlerden (rubai, tuyuğ, murabba...)de yararlanılmıştır.
-Aruz ölçüsü kullanılmış; şiirde parça güzelliğine önem verilmiştir.
-"Göz için uyak" anlayışı benimsenmiştir.
-Genellikle tam ve zengin uyak kullanılmıştır.
-Bazı divan şairleri hece ölçüsüyle de şiirler yazmıştır (Âşık Paşa, Nedim, Şeyh Galip).
-Biçim güzelliği sağlamak için eşanlamlı sözcüklere yer verilmiştir.


Divan Edebiyatında Nesir
Nesir, bu edebiyatta ikinci planda kalır. Divan edebiyatında nesre "inşa", nesirle uğraşanlara "münşi", nesirle oluşturulan eserlere de "münşeat" adı verilmiştir. Nesir üç bölüme ayrılmıştır:

a) Sade Nesir: Halkın konuştuğu dil kullanılmış ve halk öyküleri, tefsir ve hadisler bu nesirle oluşturulmuştur. Mercimek Ahmet'in "Kâbus-name"si, Evliya Çelebi'nin "Seyahatnâme"si, bu türün önemli örnekleridir.
b) Orta Nesir: Yer yer süslü nesrin özelliklerini taşımakla birlikte anlatmak istediğini anlaşılır bir şekilde ortaya koyan bir nesirdir. Özellikle tarih, coğrafya, gezi türündeki eserler bu nesirle oluşturulmuştur. Kâtip Çelebi'nin "Fezleke, Ci-hannûma" adlı eserleri ve "Naima Tarihi" bu türün örnekleridir.
c) Süslü Nesir: Hüner ve marifet göstermek amacıyla oluşturulmuş nesirdir. Söz oyunlarıyla, uzun cümlelerle, secilerle kurulu bir nesirdir. En belirgin örnekleri "Veysi" ve "Nergisi" de bulabiliriz. Bu nesri Osmanlıcayı iyi bilen yazarlar kullanmıştır. Bu türün en güzel örneği Sinan Paşa'nın "Tazarrunâme" adlı esendir.

ÖRNEK - 8
(I) Yollarda kaldı gözlerimiz, gelmedi haber
(II) Bakarım, bakarım sılam görünmez.
Birincisi Baki'den, ikincisi Karacaoğlan'dan alınan bu iki dize için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Her ikisi de yalın bir dille söylenmiştir.
B) Biri Divan, öteki Halk şiiriyle ilgilidir.
C) Her ikisi de aynı ölçüyle söylenmiştir.
D) İkisi de bir bekleyişin, özlemli bir arayışın anlatımıdır.
E) İkisinde de kolay gibi görünen, gerçekte güç bir söyleyiş vardır.
ÇÖZÜM:
Karacaoğlan, Halk; Baki, Divan şairidir. Bu şairlerin yazdığı dizelere bakarak ikisi de aynı ölçüyle yazmıştır diyemeyiz. Çünkü Karacaoğlan hece vezniyle, Baki de aruz vezniyle şiir yazmıştır.
Doğru cevap (C) seçeneğidir.

Divan Edebiyatının Önemli Sanatçıları

Âşık Paşa (13. Yüzyıl):
— Anadolu Türkleri arasında tasavvufu yaymaya çalışmıştır.
— Hem hece hem de aruz ölçüsünü kullanmıştır.
— Yunus'un etkisindedir.
— Türklere tasavvufu öğretmek amacıyla yazdığı "Garipnâme" önemli mesnevisidir.
Mevlana Celaleddin-i Rumi (13. Yüzyıl):
— Mevlevi tarikatını kurmuş "Mesnevi" adlı eseriyle İslam dünyasını derinden etkilemiştir.
— Evrensel bir kişiliğe sahiptir.
— Engin bir hoşgörü ve insan sevgisiyle tüm insanlığı kucaklamıştır.
— Eserlerini Farsçayla oluşturmuştur.
— Divan-ı Kebir, Fih-i Ma Fih Mecalis-i Seba, Mektuplar" bilinen eserleridir.
Hoca Dehhani (13. Yüzyıl):
— Divan şiirinin ilk temsilcisidir. Aşk ve şarap konulu şiirler yazmıştır.
— Anadolu'da, din dışı Divan şiirinin kurucusu sayılır.
— Alaattin Keykubat'ın emriyle yazdığı 20 bin beyitlik "Selçuklu Şehnamesi" ile tanınır.
Ahmedi (14. Yüzyıl):
— Uzun bir süre divan kâtipliği yapan şair, din dışı konularda yazmıştır.
— Ağır bir dili vardır.
— "iskendernâme" ve "Cemşid ü Hurşit" adlı mesneviler ona aittir.
Kadı Burhanettin (14. Yüzyıl):
— Kayseri kadısının oğludur; kendisi de kadılık yapmıştır.
— Şiirlerinde hem hece hem de aruz ölçüsünü kullanmıştır.
— Gazel ve tuyuğlarıyla tanınır.
— Türkçe şiirlerinde Azeri şivesini kullanmıştır.
— 18. yüzyılda Sivas sultanlığı yapmış bir şairdir.
Nesimi (15. Yüzyıl):
— Bağdat doğumludur, tuyuğlarıyla tanınır.
— Şiirlerini Azeri şivesiyle yazmıştır. Lirik bir şairdir.
— Türkçe ve Farsça Divana sahip olan şair, "Hurufilik" düşüncesine sahip olduğu için cezalandırılmıştır.
Şeyhi (15. Yüzyıl):
- Asıl adı "Yusuf Sinaneddin"dir, doktor olduğu bilinmektedir.
-126 beyitlik, didaktik ve alegorik bir mesnevi olan "Harnâme"nin şairidir.

-Hamâme, hiciv edebiyatının en güzel örneklerinden biridir.
-Bir başka mesnevisi de "Hüsrev ü Şirin"dir.
Ali Şir Nevâi (15. Yüzyıl):
-Çağatay edebiyatının en önemli şairi sayılan Nevai; bilgin ve büyük bir devlet adamıdır.
-Bilinçli bir dil milliyetçisidir, hamse sahibidir.
-Türkçenin Farsçadan üstün olduğunu göstermek amacıyla yazdığı "Muhakemetü'l Lu-gateyn" adlı eseriyle tanınır.
-Türk edebiyatının ilk şairler tezkiresi olan "Mecalis-ün Nefais" ona aittir.
-Dört Divan'ı vardır.
Necati (15. Yüzyıl):
-Türkçeyi, Arapça ve Farsçaya karşı koruyan şair, Divan edebiyatına yerli ve milli özellikler katmıştır.
-Şiirlerini atasözü ve deyimlerle süslemiş, içten ve duygulu gazelleriyle ün kazanmıştır.
Fuzuli (16. Yüzyıl):
-Tüm yaşamı Irak'ta geçmiştir.
-Divan şiirinin en lirik şairidir.
-Geniş bir tasavvuf kültürü vardır.
-Türkçe şiirlerini Azeri şivesiyle yazmıştır.
-"Su Kasidesi" en ünlü şiiridir.
-"Leyla ile Mecnun" adlı mesnevisinde ilahi aşkı dile getirmiştir.
-"Şikâyetname" ünlü mektubudur.
-Gazelleriyle ünlüdür.
Diğer eserleri: "Hadikat'üs Süeda", "Beng ü Bade", "Heft u Cem", "Şah u Geda", "Ter-cüme-l Hadis-i Erbain"dir.
Baki (16. Yüzyıl):
-Divan şiirinin en büyük şairlerinden biridir.
-"Şairler Sultanı" unvanına sahiptir.
-Şiirlerinde genellikle düşünceye ağırlık vermiştir.
-Dili ağır ve sanatlıdır. Din dışı şiirler yazmıştır.
-İstanbul kadılığı yapan şair bir söz ustasıdır.
-Kanuni'nin ölümü üzerine terkib-i bent biçiminde yazdığı "Kanuni Mersiyesi" ünlü bir mersiyedir.
Nef'i (16. Yüzyıl):
— Divan şiirinin en büyük övgü ve yergi şairidir.
— Dili ağırdır, kaside türünde çok başarılıdır.
— Türkçe ve Farsça divana sahip olan şairin "Siham-ı Kaza" adlı hiciv kitabı çok ünlüdür.
— Dördüncü Murat'ın veziri Bayram Paşa'yı hicvetmesi öldürülmesine neden olmuştur.
Nabi (17. Yüzyıl):
— Didaktik şiirin büyük ustası sayılır.
— Şiirlerinde atasözlerini kullanan şairin rahat ve akıcı bir dili vardır.
— Gazellerinde toplum psikolojisini yansıtmıştır.
— Hikemi (öğretici) gazeller yazmıştır.
— "Hayriyye" adlı mesnevisinde oğluna öğütler vermiş, deneyimlerini anlatmıştır.
— "Tuhfetü'l Harameyn" de hac yolculuğunu, "Surnâme"de IV. Mehmet'in şehzadeleri için yapılan sünnet düğününü dile getirmiştir.
— Şairin bir başka eseri de "Hayrâbaf'tır.
Kâtip Çelebi (17. Yüzyıl):
— Uzun yıllar divan kâtipliği yapmıştır.
— Tarih, coğrafya, bibliyografya, toplumbilim alanlarında önemli eserler yazmıştır.
— Eserleri "Cihannüma", "Fezleke", "Keşfü'z Zünun", "Tuhfetü'l Kibar Fi Esfari'l Bihar"dır.
Nedim (18. Yüzyıl):
— Lale devrinin zevk ve eğlence şairi olan Nedim, gazel ve şarkılarıyla ünlüdür.
— Şarkıyı Divan edebiyatına kazandıran şairdir.
— Mahallileşme akımının en güçlü temsilcisidir.
— Halk edebiyatından da etkilenen şair, hece ölçüsüyle bir koşma yazmıştır.
— Yenilikçi bir şair olarak bilinir.
— İstanbul şairi olan Nedim'in en ünlü eseri "Divan"dır.
Şeyh Galip (18. Yüzyıl):
— Divan edebiyatının son büyük şairidir.
— Aruzun yanında heceyle de şiirler yazmıştır.
— Şiirlerinde, bir çeşit sembolizm olan "Sebk-i Hindi" akımının etkileri görülür.
— "Hüsn-ü Aşk" adlı mesnevisinde ilahi aşk konusunda kişilerin katlanması gereken zorlukları dile getirmiştir.

ÖRNEK - 7:
Aşağıdakilerden hangisi edebiyatımızda ünlü bir mektuptur?
A) Harnâme B) Şikâyetname
C) Iskendernâme D) Garipnâme
E) Zafernâme
ÇÖZÜM:
Fuzuli, Kanuni'nin Bağdat'ı fethi üzerine Kanuni'ye kasideler sunmuştur. Kanuni şaire dokuz akçe tutarında bir maaş bağlamıştır. Bu maaşı alamayan şair, halini padişaha arz etmek için bir mektup yazmıştır. Bu mektup, "Şikâyetnâme"dlr.
Doğru cevap (B) seçeneğidir.

ÖRNEK - 8 (ÖSS - 2006):
Divan edebiyatı diye adlandırdığımız düşünüş ve yazış biçiminin tam anlamıyla başlaması, Türklerin Anadolu'ya egemen oldukları 13. yüzyıl sonlarına rastlar. Bu edebiyat,........etkisi altında yeni
edebiyatın doğduğu 19. yüzyılın ortalarına kadar sürer. İlk Divan şairi diyebileceğimiz şair ise 13. yüzyılda yaşamış olan........
Bu parçadaki boş yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
A) Fransa - Sultan Veled'dir.
B) Batı - Hoca Dehhani'dir.
C) Avrupa - Yusuf Has Hacip'dir.
D) Tanzimat - Ahmet Yesevi'dir.
E) Halkçılık - Âşık Paşa'dır.
ÇÖZÜM:
İlk Divan şairimiz, 13. yüzyılda yaşamış olan "Hoca Dehhani"dir. 19. yüzyılın ortalarında doğan yeni edebiyat (Tanzimat Edebiyatı), "Batı" etkisi altında gelişmiştir.
Doğru cevap (B) seçeneğidir.

TEST
1. Aşağıdaki sanatçılardan hangisinin "mesnevisi yoktur?
A) Mevlana Celaleddin-i Rumi
B) Nabi
C) Ali Şir Nevai
D) Fuzûli
E) Baki

2. Aşağıdakilerden hangisi, Halk edebiyatıyla ilgilidir?
A) Münşeat B) Tezkire C) Cönk D) Hamse E) İnşa

3. Aşağıdakilerden hangisi Anonim Halk edebiyatının bir özelliği değildir?
A) Halkın yaşamını dile getirmesi
B) Yabancı etkilerden uzak olması
C) Şiirlerin ezgili bir söyleyişe sahip olması
D) Dilin sade, söyleyişin içten ve doğal olması
E) Şiirlerde hem hece hem de aruz ölçüsünün kullanılması

4. Âşık edebiyatının en büyük şairidir. Tasavvufla ilgilenmemiştir. Aşk, doğa, ölüm ve ayrılık gibi konuları ustaca işlemiştir. Şiirlerinde coşkun bir lirizm bulunan şair, koşma ve semaileriyle ün kazanmıştır.
Bu parçada tanıtılan 17. yüzyıl halk ozanı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Dadaloğlu B) Dertli
C) Köroğlu D) Karacaoğlan
E) Gevheri

5. Aşağıdakilerden hangisi Divan şiirinin belirleyici özelliklerinden biri olamaz?
A) Gazel, kaside, mesnevi gibi nazım biçimlerinin kullanılması
B) Duygu ve düşüncelerin mazmunlarla dile getirilmesi
C) Yabancı sözcüklerle yüklü ağır bir dilin kullanılması
D) Şiirlerde toplumsal konuların dile getirilmesi
E) Nazım biriminin beyit, ölçünün de aruz olması

6. Divan şiirinin son büyük şairi olan .......tasavvufun etkisinde kalmıştır. Mevleviliği benimseyen şair, musiki sanatının ustaları arasındadır. Didaktik tarzda yazdığı ve tasavvufu türlü aşamalarıyla dile getirdiği.........adlı
mesnevisi ünlüdür.
Bu parçada boş bırakılan yerlere aşağıdaki şair ve eser adlarından hangisi getirilebilir?
A) Süleyman Çelebi, Mevlit
B) Nabi, Hayriyye
C) Şeyh Galip, Hüsn ü Aşk
D) Mevlana, Mesnevi
E) Ahmedi, Cemşit ü Hurşit

7. Aşağıdakilerden hangisi Divan nesrinin özelliklerinden değildir?
A) Arapça, Farsça sözcük ve tamlamalarla yüklü olması
B) Bağfiillerin ve noktalama işaretlerinin yerli yerinde kullanılması
C) Secilerin kullanıldığı süslü ve sanatlı bir anlatıma sahip olması
D) Halka hitap eden ürünlerde sade ve anlaşılır bir dilin kullanılması
E) Bağlaçlarla uzayıp giden uzun cümlelerin kullanılması

8. Halk edebiyatında koşma, Divan edebiyatında gazel, Tekke edebiyatında ise .... lirik şiir kabul edilir.
Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilebilir?
A) İlahi B) Nefes C) Devriye
D) Sathiye E) Nutuk

9. Kavganın ve özgürlüğün sembol şairidir. Şiirlerinde aşk, yiğitlik, doğa sevgisini yalın bir dille anlatmıştır. Şiirleri, hikayeci aşıkların nesirle anlatılan hikâyeleri arasına yerleştirilmiştir.
Bu parçada tanıtılan 16. yüzyıl halk ozanı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Köroğlu
B) Dadaloğlu
C) Kayıkçı Kul Mustafa
D) Âşık Ömer
E) Dertli

10. Aşağıdakilerin hangisinde "hamse" sahibi sanatçılar bir arada verilmiştir?
A) Nedim, Baki, Fuzuli
B) Ali Şir Nevai, Taşlıcalı Yahya, Atâyi
C) Nabi, Ahmedi, Ali Şir Nevai
D) Hoca Dehhani, Fuzûli, Nabi
E) Şeyhi, Necati, Atayi

11. Aşağıdakilerin hangisinde bilgi yanlışı vardır?
A)Çağatay edebiyatının en önde gelen şairi Ali Şir Nevai'dir.
B)Nedim, şiirimize şarkı türünü kazandıran Lale Devri şairidir.
C)"Surnâme" Nabi'nin mesnevi biçiminde yazılmış eseridir.
D)"Siham'ı Kaza" Nef'i'nin hicivlerini topladığı ünlü eseridir.
E)"Mevlid" Evliya Çelebi'nin ünlü eserlerinden biridir.

12. Aşağıdakilerden hangisi Mevlana'ya ait bir eser değildir?
A) Mesnevi
B) Selçuklu Şehnamesi
C) Divan-ı Kebir
D) Fih-i Ma Fih
E) Mecâlis-i Seba

13........... edebiyatındaki şiirler daha sonraları .......... adı verilen elyazması defterlerde biraraya getirilmiştir.
Bu cümlede boş bırakılan yere sırasıyla aşağıdakilerden hangileri getirilmelidir?
A) Âşık, cönk
B) Tekke, divan
C) Halk, münşeat
D) Anonim, derleme
E) Divan, murabba

14. Aşağıdaki eser - yazar eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) Sergüzeştname - Bayburtlu Zihni
B) Risalet'ün Nushiye - Yunus Emre
C) Makalat - Hacı Bektaşi Veli
D) Budalaname - Kaygusuz Abdal
E) Divan-ı Hikmet - Hacı Bayram Veli

15. Halk şairlerimiz arasında kavganın ve özgürlüğün sembolü olan.........16. yüzyılda yaşamıştır. Coşkun bir seslenişle yazdığı ........... yiğitlik, aşk, doğa sevgisini çok sade bir dille anlatmıştır. Şiirlerini hece ölçüsüyle yazan şair daha çok koçaklamalarıyla ünlenmiştir.
Bu parçada boş bırakılan yerlere, verilen bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
A) Köroğlu - koşmalarda
B) Karacaoğlan - güzellemelerde
C) Yunus Emre - ilahilerde
D) Âşık Ömer - semailerde
E) Seyrani - taşlamalarda

16. 19. yüzyılda yaşamış olan sanatçı iyi bir eğitim gördükten sonra istanbul'daki âşık kahvelerinde, konaklarda hatta sarayda bile şiirler okumuştur. Tasavvufa ilgi duyan sanatçı, bir süre sonra hicivleri yüzünden İstanbul'dan kaçmak zorunda kalmıştır. Aşık ve Divan tarzında şiirler yazan şair, sistemin aksayan yönlerini anlatan hicivleriyle tanınmıştır.
Bu parçada tanıtılan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Dertli
B) Seyrani
C) Kaygusuz Abdal
D) Erzurumlu Emrah
E) Karacaoğlan

17. 15. yüzyıl tasavvuf şairlerinden olan ..........,Yunus Emre izinde yazılan Tekke şiirinin en büyük temsilcisidir. Şair, şiirlerinde hem hece hem aruz ölçüsünü kullanmıştır. Şiirlerine hiciv-mizah motifli tekerlemeler katarak sofularla, insanlık kusurlarıyla alay etmiştir. Bir Divan'ı bulunan şair, düzyazılarını "Budalaname" adlı eserinde toplamıştır.
Bu parçada boş bırakılan yere, verilen bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
A) Hacı Bektaşi Veli
B) Pir Sultan Abdal
C) Hacı Bayram Veli
D) Kaygusuz Abdal
E) Eşrefoğlu Rumi

18. Aşağıda Halk edebiyatıyla ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Şiirlerde genellikle yarım kafiye kullanılmıştır.
B) Hem düzyazı hem de nesir türünde eserler verilmiştir.
C) Hece ölçüsünün yanında aruz ölçüsüyle de şiirler yazılmıştır.
D) Şiirlerde mazmunlara da yer verilmiştir.
E) Bütün Halk edebiyatı şairleri şiirlerinde dini konuları işlemiştir.

19. Dönemin ünlü asker ozanlarından olan şairin "Genç Osman Destanı" adlı destanı halk arasında ağızdan ağıza söylenir olmuş, her söyleyenin ağzında yeni eklemelerle büyümüş, yer yer yeniden kurgulanmış ve böylece nazım-nesir biçiminde yazılmış bir halk hikâyesi biçimini almıştır.
Bu parçada tanıtılan eser aşağıdakilerden hangisine aittir?
A) Karacaoğlan
B) Kayıkçı Kul Mustafa
C) Kaygusuz Abdal
D) Dadaloğlu
E) Köroğlu

20. Aşağıdaki Halk şairlerinden hangisi, şiirlerini sadece hece ölçüsüyle yazmıştır?
A) Yunus Emre
B) Kaygusuz Abdal
C) Eşrefoğlu Rumi
D) Pir Sultan Abdal
E) Âşık Ömer

21. Aşağıdakilerden hangisi Tasavvuf edebiyatının özelliklerinden biri değildir?
A) Şiirlerde Allah aşkı, dünyanın geçiciliği, insan sevgisi gibi temalar işlenmiştir.
B) Hece ölçüsünün yanı sıra aruz ölçüsüyle de şiirler yazılmıştır.
C) Şiirler, tamamen aruz ölçüsüyle yazılmıştır.
D) İnsanlara tasavvuf düşüncesini öğretmek ve benimsetmek amacıyla şiirler yazılmıştır.
E) Dini lirizmin ağırlıkta olduğu şiirlerde halkın anlayacağı yalın bir dil kullanılmıştır.

22. Aşağıdakilerin hangisi Divan edebiyatının genel özelliklerinden biri değildir?
A) İnsan ve doğa, gerçekte olduğundan farklı ele alınmıştır.
B) Nazım ön planda tutulmuş, nesir ikinci planda kalmıştır.
C) Genellikle saraya ve çevresine seslenir.
D) Anlatış biçiminden çok konuya önem verilmiştir.
E) Eserlerde süslü ve ağır bir dil kullanılmıştır.

23. Türkçenin gelişmesinde büyük hizmetlerde bulunan, bu konuda kalıcı eserler veren ilk Türkçeci şairlerimizdendir. O sadece Türkçe konuşup yazmamıştır, o güne kadar moda olan Arapça ve Farsçaya karşı Türk dilinin güçlü bir savunucusu da olmuştur. Sanatçının en tanınmış eseri 1200 beyitlik "Garipname" adlı mesnevidir.
Bu parçada tanıtılan Divan şairi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Âşık Paşa B) Hoca Dehhani
C) Süleyman Çelebi D) Nedim
E) Nabi

24. 16. yüzyıl Divan edebiyatı sanatçılarından olan..........küçük yaşta iyi bir öğrenim görmüş, Arapça ve Farsçayı öğrenmiştir. Türkçe şiirlerini Azeri lehçesiyle yazmakla beraber, bütün Türk şiirine yıllarca etkisinden dolayı en büyük lirik şairlerimizden biri olmuştur. Devletin kendine bağladığı maaşı alamaması üzerine başından geçenleri devrin padişahına anlattığı mektup türünde yazdığı ........... adlı eserinin dışında Kerbela olayını anlatan...........adlı bir eseri vardır.
Bu parçada verilen bilgilere göre boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
A) Nabi - Hayriyye - Hayrabad
B) Fuzuli - Şikayetname - Hadikat'üs Sü-eda
C) Mevlana - Mektubat - Mesnevi
D) Şeyh Galip - Hüsn ü Aşk - Divan
E) Fuzuli - Leyla ve Mecnun - Iskendername

25. 17. yüzyılın en büyük Divan şairlerindendir. Türk mizah ve hiciv edebiyatının şaheserlerinden olan, ince alay ve nükteleri içinde bulunduran 126 beyitlik "Harname" adlı eser sanatçının en önemli eserlerinden biridir. Ancak en büyük eseri "Hüsrev ü Şirin" adlı mesnevidir.
Bu parçada tanıtılan Divan şairi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Fuzuli B) Baki
C) Nabi D) Şeyh Galip
E) Şeyhi

26. Klasik edebiyatımızın en büyük şairlerinden biridir. Osmanlı İmparatorluğunun muhteşem devirlerine yakışan muhteşem bir şairdir. Şiirinde felsefi düşünüşlere yer vermiştir. Sultanü'ş Şuara (Şairlerin Sultanı) olarak anılan şairin, birçok çevirisi vardır. Şiirlerinin en güzel örneklerinden birisi de padişahın vefatı üzerine kaleme aldığı "Kanuni Mersiyesi"dir.
Bu parçada tanıtılan Divan edebiyatı şairi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Baki B) Nefi C) Nabi
D) Nedim E) Ahmedi

27. Divan edebiyatı diye adlandırılan bu dönem 13. yy'da başlamıştır. Arap ve Fars edebiyatı etkisinde ortaya çıkan bu edebiyatın bilinen ilk şairi..............Divan edebiyatı 14. ve 15.yüzyıllarda en olgun dönemini yaşamış ve 18. yüzyılın sonlarına doğru............son bulmuştur.
Bu parçada verilen bilgilere göre boş bı¬rakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
A) Fuzuli'dir - Nefi'yle
B) Hoca Dehhani'dir - Şeyh Galip'le
C) Mevlana'dır - Nedim'le
D) Ali Şir Nevai'dir - Şeyhi'yle
E) Ahmedi'dir - Neşati'yle

28. Aşağıdakilerden hangisi Divan edebiyatına ait bir mesnevi değildir?
A) Iskendername B) Hayriyye
C) Hüsn ü Aşk D) Kâbusname
E) Hüsrev ü Şirin



 


 

 

 

 

 

 

 
< Önceki   Sonraki >


Site Tasarımı
www.isyeriweb.com