Skip to content
޵ an: Ana Sayfa arrow Edebiyat arrow Anlatmaya Bağlı Edebi Metinlerde Yapı ve Tema
Anlatmaya Bağlı Edebi Metinlerde Yapı ve Tema Yazdır

Anlatmaya Bağlı Edebî Metinlerde Yapı

Anlatmaya Bağlı Edebî Metinlerde Olay Örgüsü, Kişiler, Mekân ve Zaman

Olay

Olay çevresinde oluşan anlatmaya bağlı edebî metinlerde kişiler arasında gerçekleşen bir çatışma vardır. Bu çatışmaya olay denir.

Anlatmaya bağlı edebî metinler, çekirdek diyebileceğimiz bir olay üzerine kurulur. Ancak bu olay çevresinde gelişen başka olay halkaları da vardır. Bu olay halkaları olay örgüsünü oluşturur. Olay örgüsü metinlerde serim, düğüm ve çözüm bölümleriyle plânlı bir şekilde yer alır.

Masal ve destanda olay gerçek hayattan uzaktır. Hayalî ve olağanüstü olaylarla karşılaşırız. Hikâye ve romanlarda ise gerçek veya gerçeğe yakın olaylar bulunur. Zaten olay çevresinde oluşan edebî metinlerde olaylar gerçeği yansıtmak için değil, estetik kaygıyla düzenlenir.

Kişiler

Anlatmaya bağlı edebî metinlerde olayları yaşayan, olayların akışında rol oynayan kişiler vardır. Olay, bu kişilerin birbirleriyle ve çevreleriyle yaşadıkları çatışmalarından doğar.

Olaya bağlı bir metinde olayın akışında, yönlendirilmesinde en önemli rolü oynayan kişiye o metnin kahramanı ya da ana karakteri denir. Bunun dışındaki ikinci, üçüncü derecedeki kişilere de yardımcı kişiler (yardımcı karakterler) denir.

Mekân

Anlatmaya bağlı edebî metinlerde olayların geçtiği, yaşandığı yerlere mekân denir. Mekân, olayın niteliğine uygun özellikler taşır. Bazen kurgulanan mekân, verilmek istenen zihniyetin veya metnin kahramanının yansıtılmasında birinci derecede rol oynayabilir.

Fatih-Harbiye, Kiralık Konak gibi bazı eserlerde mekân, zihniyeti birebir yansıtan öge olarak karşımıza çıkar.

Zaman

Anlatmaya bağlı metinlerde olayların geçtiği zamana olay zamanı denir.

Metinde geçen olayların zamanıyla yazarın metni kaleme aldığı zaman birbiriyle karıştırılmamalıdır.

c.Tema

Her metin, bir tema çevresinde birleşen ses ve anlam kaynaşmasından oluşan birimlerin birleşmesiyle ortaya çıkar. Olay örgüsünü meydana getiren parçalar arasındaki çatışma, metnin temasını oluşturur.

Anlatmaya bağlı metinlerde tema, olay örgüsünün içinde yedirilmiş olarak yer alır.

Her tema, eserin yazıldığı dönemin toplumsal zihniyetiyle, yaşama biçimiyle, sosyal problemleriyle ilgilidir. Bu bakımdan metnin temasının sosyal hayatla, düşünce tarihiyle ve eserin yazıldığı dönemle ilişkisi vardır. Oğuz Kağan Destanı'nın temasını oluşturan kahramanlık ve cihangirlik ülküsü ile destanın oluştuğu dönem arasında ilişki kurduğumuz zaman, destan metni daha iyi anlaşılır. Destan metninden hareketle büyük ülküleri olan bir toplumun esaret altında yaşamasının imkânsız olduğu, milletlerin büyüklüklerinin idealleriyle orantılı olduğu yorumu yapılarak temayı güncelleştirmek gerekir.

Edebî metinlerde insana ait olan her şey konu edilebilir. Birkaç kişi arasında geçen olaylar konu edilebileceği gibi bir grubu veya toplumu ilgilendiren olaylarda konu edilebilir.

ÇİFTÇİ İLE ÇOCUKLARI

Bir ayağı çukurdaydı zengin bir çiftçinin

Çocuklarını çağırttı, dedi ki onlara:

"Tarlaları satmaya kalkmayınız sakın.

Ecdadımızdan kaldı bize onlar.

içinde büyük bir hazine yatar

Yerini bilemem, kendiniz bulun çıkarın

Bir parçacık gayretle hakkından gelirsiniz

O hazine sayesinde de yükselirsiniz

Kazın, çapalayın, sürün, belleyin, tarayın

El değmedik yerini bırakmayın."

Baba öldü, sarıldılar kazmaya çocuklar.

Sürüldü, çapalandı tarlanın dört biryanı;

Mahsul pek bol oldu harman zamanı.

Ne hazine, ne bir şey; tecrübeli ihtiyar

Sade şunu anlatmak istemişti:

Dünyada en büyük hazine işti.

Orhan Veli KANIK

Yukarıdaki manzum hikâyenin ana teması hikâyenin sonunda vurgulanmıştır: "Dünyada en büyük hazine iş'tir.

 
< Önceki   Sonraki >


Site Tasarımı
www.isyeriweb.com